پاسخ: مقصود از حق در اين تعبيرها ، همان منزلت و مقام والايي است كه آنها نزد خدا دارند، و اگر هم اين منزلت، حق شمرده شود، حقي است كه خدا به آنان داده است و اين مطلب، عين توحيد است؛ زيرا خدا در برخي از موارد، بندة خود را ذي‌حق و خود را بدهكار معرفي مي‌كند، مثلاً مي‌فرمايد:

«كانَ حَقّاً عَلَيْنا نَصْرُ المُؤْمِنينَ».[1]

«ياري كردن افراد مؤمن حقي است بر ما».

در حديث نبوي وارد شده است كه فرمود:

«بر خداست به كسي كه به خاطر حفظ عفت، ازدواج كرده،
كمك كند».[2]

مراجعه به آيات و روايات روشن مي‌كند كه اين نوع حقوق بندگان بر خدا، امری رايج در كتاب و سنت است. مقصود از اين كه مي‌گويند كسي بر خدا حقي ندارد، اين است كه هيچ كس بالذات بر خدا حقي ندارد، ولي اين مانع از آن نيست كه خدا از روي تفضل و بزرگواري، افرادي را ذي حق معرفي كند و حتي از آنان وام بخواهد و بگويد:

«مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللّهَ قَرْضاً حَسناً».[3]

«كيست كه به خدا وام نيكو بدهد؟».

در حديث آموزش پيامبر(ص) به فرد نابينا در بخش توسل خوانديم كه پيامبر(ص) به او آموخت كه بگويد: اللّهمّ انّي أسألك وأتوجّه إليك بنبيّك محمد(ص) نبيّ الرحمة. (كلمه بنبيّك متعلق به دو فعل پيشين است:«أسألك » و «أتوجه إليك)» و معني جمله اين است كه خدايا من از تو به خاطر پيامبرت محمد(ص) پيامبر رحمت، درخواست مي‌كنم و به سوي تو روي مي‌آورم.

پيامبر گرامي(ص) هنگام دفن فاطمه بنت اسد در حقّ او چنين دعا كرد:

«خدايا! مادرم فاطمة بنت اسد را ببخش و جايگاه او را گسترده و فراخ گردان، به حق پيامبرت و پيامبراني كه پيش از من بودند».[4]

در صحيفه سجاديه و دعاهايي كه از ائمه اهل بيت به ما رسيده است، اين نوع سوگند دادن به فراواني از آنان نقل شده است، علاقه‌مندان مي‌توانند به آنها مراجعه فرمايند.[5]

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . روم/47.

[2] . سيوطي، جامع الصغير، ص 33.

[3] . حديد/11.

[4] . مستدرك حاكم:3/108; حلية الأولياء:3/121; استيعاب در حاشيه الاصابه:4/382.

[5] گزیده راهنمای حقیقت، آیت الله سبحانی، ص 63.