دسترسی سریع به مقاله
شبهه 69
کلینی در کتاب کافی 31 حدیث را در مورد ولادت مهدی روایت کرده است؛ و مجلسی در کتابش - مرآة العقول- به ضعیف بودن 22 حدیث آنها حکم کرده است. پس 9 حدیث باقی میماند که در این نه حدیث نص صریحی بر ولادت مهدی یا وجود او وجود ندارد.
کلینی در کتاب کافی 31 حدیث را در مورد ولادت مهدی روایت کرده است (کلینی، الکافی، 1/514-525 )؛ و مجلسی در کتابش - مرآة العقول- به ضعیف بودن 22 حدیث آنها حکم کرده است. پس 9 حدیث باقی میماند که در این نه حدیث نص صریحی بر ولادت مهدی یا وجود او وجود ندارد. [ر.ک: همان، ص 92]
پاسخ:
تواتر احادیث ولادت
کلینی (ره) احادیث مربوط به ولادت و وجود امام مهدی (عج) را در کافی زیر سه عنوان نقل کرده است: 1. زمان ولادت صاحب (عج) که در این باب 31 حدیث نقل کرده است. 2. نام کسانی که وی را دیده‌اند که در این باب پانزده حدیث نقل کرده است. 3. باب اشاره و نص بر حضرت مهدی (عج) که در این باب شش حدیث نقل کرده است.
بنابراین کلینی 52 روایت در این زمینه نقل کرده است که یا به صورت صریح یا با اشاره و از راه قرینه های اطمینان بخش، وجود حضرت مهدی (عج) را اثبات می‌کند و این روایات - حتی اگر تنها روایات کافی در نظر گرفته شود - از نظر معنی متواتر است و از نظر سند نیز تعدادی از این احادیث صحیح می‌باشد مثلاً مجلسی در مرأة العقول احادیث 4 و 8 و 20 و 24 و 26 و 29 و 31 از باب مولد الصاحب صحیح و احادیث 9 و 15 و 25 را از همان باب مانند صحیح دانسته و از دو باب دیگر نیز جمعاً سه حدیث را صحیح شمرده است. بنابراین ادعای اینکه حدیث صحیح در این زمینه وجود ندارد، باطل است. البته دلالت این روایات همه یکسان نیست؛ بلکه دلالت برخی صریح و برخی از راه بیان نشانه‌هاست. در هر حال احادیث در این زمینه فراوان است و آنچه که گفته شد تنها مربوط به روایات موجود در یک کتاب است. علاوه بر این، بنا به نظر مشهور علمای شیعه که خبر موثوق به را معتبر می‌دانند، اکثر روایات کلینی رحمه الله در این زمینه معتبر حساب می‌شود؛ چون در اعتبار یک روایت صحیح بودن سند تنها ملاک نیست؛ بلکه ملاک‌های دیگری هم وجود دارد. بر اساس آنها نیز می‌توان اعتبار یک روایت را اثبات نمود.
از طرفی شیعه فقط یک منبع به نام الکافی ندارد؛ بلکه ده‌ها منبع مهم در حدیث دارد که چهار کتاب از آنها از نظر دارا بودن احادیث فقهی، منابعی مهم شمرده شده‌اند. بنابراین باید با توجه به همه منابع، راجع به این موضوع قضاوت کرد. احادیث امام مهدی (عج) برای شیعه از چنان اهمیتی برخوردار بوده است که در آن باره، دو نفر از مؤلفان منابع چهارگانه حدیث شیعه، دو تألیف مستقل دارند یکی به نام کمال‌الدين و تمام النعمة از شیخ صدوق و دیگری کتاب الغيبة از شیخ طوسی.
اگر ما همه احادیث موجود در منابع را که دلالت بر ولادت امام مهدی دارد بررسی کنیم به این نتیجه می‌رسیم که: احادیث دلالت کننده بر ولادت حضرت مهدی (عج) متواترند و در حدیث متواتر، صحیح بودن راویان به این معنا که همگی افراد، شناخته شده و عادل باشند معیار نیست؛ بلکه در تواتر تنها شرط، کثرت طریق‌ها و سندهاست؛ یعنی در هر طبقه تعداد راویان به حدی زیاد باشد که احتمال دروغ گویی آنها ممکن نباشد، برای مثال ما وقتی یقین به وجود کشور ژاپن داریم، هر چند آنرا ندیده باشیم، در اینجا نیاز نیست که تک تک افرادی که از وجود چنین کشوری به ما خبر می‌دهند، عادل باشند؛ بلکه همین که تعداد افراد، به حدی زیاد باشند که توافق و توطئه آنها بر دروغ گویی ممکن نباشد، کافی است.
آنچه برای دلیل قرار گرفتن برای اثبات یک عقیده لازم است، رسیدن آن به حد تواتر است؛ نه چیزی بیشتر از آن. این شرط (تواتر) در مورد احادیث تولد امام مهدی (عج) وجود دارد؛ حتی اگر احادیث یک کتاب یعنی کافی را در نظر بگیریم. چرا که خود کتاب کلینی نشان می‌دهد که این احادیث در زمان کلینی، متواتر بوده است، چون او در موقعیتی نبوده که احادیث غیر معروف در میان شیعه را، به افراد نسبت بدهد. پس وجود 52 طریق در این زمینه در کافی، تواتر را اثبات می‌کند. اگر روایات منابع دیگر را نیز به این مجموعه اضافه کنیم، باید بگوییم روایات ولادت و وجود امام مهدی (عج) فوق تواتر است.
در اینجا مناسب است برای روشن شدن تواتر روایاتی که راجع به ولادت حضرت مهدی (عج) و اینکه وی امام دوازدهم از امامان اهلبیت است، آماری از روایات موجود در منابع حدیثی را ذکر کنیم. این آمار از کتاب منتخب الأثر تألیف آیت الله صافی گلپایگانی اقتباس شده و در این کتاب همه این روایات ذکر شده و منابع آن بیان گردیده است:
1- روایاتی که دلالت بر هویت و تولد آن حضرت دارند 426 جمعا روایت است.
2- روایاتی که دلالت می‌کند مهدی نهمین فرزند امام حسین است 160 روایت است.
3- روایاتی که دلالت می‌کند حضرت مهدی هفتمین فرزند امام محمد باقر است 121 روایت است.
4- روایاتی که دلالت می‌کند حضرت مهدی ششمین فرزند امام جعفر صادق است 112 روایت است.
5- روایاتی که دلالت می‌کند وی پنجمین فرزند امام موسی کاظم است 115 روایت است.
6- روایاتی که دلالت می‌کند وی چهارمین فرزند امام رضا است 111 روایت است.
7- روایاتی که دلالت می‌کند وی فرزند و جانشنین امام حسن عسکری است 107 روایت است.
8- روایاتی که دلالت می‌کند وی داوزدهمین امام است 151 حدیث است.
گفتنی است که این روایات در برخی موارد متداخل و گاهی غیر متداخل هستند. به این معنا که ممکن است در روایتی که آن ذکر شده که وی از فرزندان حضرت امام محمد باقر (ع) است، ذکر شده باشد که وی از فرزندان امام حسین (ع) هم مىباشد. ولی جمع روایات در این زمینه بر اساس بررسی صاحب منتخب الاثر بیش از چهارصد روایت است.
ما در کمتر اصلی از اصول اسلام با چنین انبوهی از دلیل و روایت روبه‌رو هستیم. اکثر این روایات در منابع مهم به وسیله بزرگان محدثان نقل شده که در نقل حدیث کمال دقت و امانت داری را داشتند و روایاتی را که نشانه های کذب در آن باشد به هیچ وجه نقل نمی‌کردند و اصولا تنها به احادیثی که موثوق به (قابل اعتماد) بود، توجه داشتند و این برای کسانی که اهل تحقیق هستند قطعاً بالاترین مرتبه تواتر را ایجاد می‌کند و جای هیچ گونه شک و شبهه ای را باقی نمی‌گذارد.[186] علاوه بر این عده‌ای از شخصیت‌های معروف اهل سنت نیز آشکارا اعتراف به ولادت امام مهدی (عج) نموده‌اند.[187][188]
[186]. ر.ک: منتخب الاثر في الامام الثاني عشر علیه السلام، لطف الله صافی، ج 2 ص 147 – 201
[187]. مانند ابن خلکان در وفیات الاعیان، ج 4، ص 176.، ابن حجر مکی در الصواعق المحرقة، ص 127، چاپ مصر؛ عبد الوهاب شعراني، در الیواقیت والجواهر فی بیان عقائد الاکابر، ج 2 ص 410 – 411 دار المعرفه للطباعه و النشر، بیروت؛ محمد بن یوسف کنجی شافعی البیان فی اخبار صاحب الزمان، ص 336؛ محمد بن احمد معروف به ابن صباغ مالکی در الفصول المهمة، ص 273؛ سبط بن جوزی در تذکرة الخواص، بیروت، موسسه اهل البیت، 1401 ق، ص325 و فخر الدین رازی در الشجرة المباركة في أنساب الطالبية، ص۷۸ ـ ۷۹؛ ابو الفداء در المختصر فی اخبار البشر، ج 2 ص 45، المطبعه الحسینیه المصریه، چاپ اول و ده‌ها شخصیت دیگر از اهل سنت که ذکر آنها به طول مىانجامد. همه این شخصیت ها به ولادت فرزند امام حسن عسکری (ع) اعتراف نموده و برخی از ایشان حتی به مهدی بودن او معتقد بوده و برخی دیگر اظهار کردند که شیعه وی را امام دوازدهم و مهدی آخر الزمان مىداند. فقیه عالیقدر صافی گلپایگانی در کتاب منتخب الاثر، ص 320-340، اعترافات 65 نفر از بزرگان اهل سنت را بر وجود حضرت بقية الله ارواحنا فداه و اينكه او فرزند بلافصل امام حسن عسكري (ع) است، نقل نموده است.
[188]امام مهدي حقيقتي تابناک، مرتضی ترابي، ص 212.
[187]. مانند ابن خلکان در وفیات الاعیان، ج 4، ص 176.، ابن حجر مکی در الصواعق المحرقة، ص 127، چاپ مصر؛ عبد الوهاب شعراني، در الیواقیت والجواهر فی بیان عقائد الاکابر، ج 2 ص 410 – 411 دار المعرفه للطباعه و النشر، بیروت؛ محمد بن یوسف کنجی شافعی البیان فی اخبار صاحب الزمان، ص 336؛ محمد بن احمد معروف به ابن صباغ مالکی در الفصول المهمة، ص 273؛ سبط بن جوزی در تذکرة الخواص، بیروت، موسسه اهل البیت، 1401 ق، ص325 و فخر الدین رازی در الشجرة المباركة في أنساب الطالبية، ص۷۸ ـ ۷۹؛ ابو الفداء در المختصر فی اخبار البشر، ج 2 ص 45، المطبعه الحسینیه المصریه، چاپ اول و ده‌ها شخصیت دیگر از اهل سنت که ذکر آنها به طول مىانجامد. همه این شخصیت ها به ولادت فرزند امام حسن عسکری (ع) اعتراف نموده و برخی از ایشان حتی به مهدی بودن او معتقد بوده و برخی دیگر اظهار کردند که شیعه وی را امام دوازدهم و مهدی آخر الزمان مىداند. فقیه عالیقدر صافی گلپایگانی در کتاب منتخب الاثر، ص 320-340، اعترافات 65 نفر از بزرگان اهل سنت را بر وجود حضرت بقية الله ارواحنا فداه و اينكه او فرزند بلافصل امام حسن عسكري (ع) است، نقل نموده است.
[188]امام مهدي حقيقتي تابناک، مرتضی ترابي، ص 212.