دسترسی سریع به مقاله
شبهه 118
مهدی و مسجد جمکران؛ مسجد جمکران در پنج کیلومتری شهر قم در ایران واقع شده است. این مسجد داستان عجیبی دارد که نوری طبرسی آن را نقل نموده است در مورد این روایت شبهات زیر مطرح است: 1- این روایت از طریق حسن بن مثله جمکرانی روایت شده و وی فردی مجهول است! 2- در نامهای که نائب چهارم - علی بن محمد سمری- آورده، مهدی گفت: کسانی از شیعیان من میآیند که ادعای مشاهده مرا میکنند، بدان که، کسی که قبل از خروج سفیانی و صیحه ادعای دیدن مرا داشته باشد، دروغگو است.، پس چگونه ادعای مشاهده امام مهدی توسط حسن بن مثله پذیرفته می‌شود.
مهدی و مسجد جمکران
مسجد جمکران در پنج کیلومتری شهر قم در ایران واقع شده است. این مسجد داستان عجیبی دارد که نوری طبرسی آن را نقل نموده است (نوری طبرسی، النجم الثاقب فی احوال الامام الحجة الغائب، 2/52-58) در مورد این روایت شبهات زیر مطرح است: 1- این روایت از طریق حسن بن مثله جمکرانی روایت شده و وی فردی مجهول است! 2- در نامهای که نائب چهارم - علی بن محمد سمری- آورده، مهدی گفت: کسانی از شیعیان من میآیند که ادعای مشاهده مرا میکنند، بدان که، کسی که قبل از خروج سفیانی و صیحه ادعای دیدن مرا داشته باشد، دروغگو است. (کمال‌الدين، ص 516)، پس چگونه ادعای مشاهده امام مهدی توسط حسن بن مثله پذیرفته می‌شود. [ر.ک: همان، ص 136-127]
پاسخ
عدم لزوم اعتبار سند در مستحبات و کارهای مربوط به کسب ثواب
اینکه گفته شده حسن بن مثله مجهول الحال است؛ پس روایت او دربارۀ مسجد جمکران اعتبار ندارد. پاسخ آن این است که این مسجد و نماز خاص آن مشمول اصل کلی است که از پیامبر (ص) و اهلبیت (ع ه) رسیده است و آن اینکه هرگاه اجر و ثوابی دربارۀ کاری از طریق روایت برسد و آن را انسان به خاطر آن ثواب انجام دهد، خداوند آن ثواب را به او خواهد داد هر چند آن روایت معتبر نباشد. این اصل در منابع شیعه به صورت مستفیض نقل شده است. طبق این نقل امام صادق (ع) فرموده است:
هر کس به او ثوابی بر انجام کار خیری برسد و او آن را انجام دهد ثواب آن برای او خواهد بود؛ هر چند پیامبر آن را نفرموده باشد.[291]
در منابع اهلسنت نیز این قبیل روایات وجود دارد. ابن تیمیه از ترمذی نقل نموده است که پیامبر فرمود:
من بَلَغه عن الله شيء فيه فضل فعمل به رجاء ذلك الفضل أعطاه الله ذلك وإن لم يكن ذلك كذلک؛ هر کسی برای او چیزی از فضیلت‌ها از سوی خدا برسد و او به امید رسیدن به آن ثواب آن را انجام دهد، خداوند همان ثواب را به می‌دهد، گرچه آن چنان نباشد.
همچنین وی از احمد بن حنبل نقل کرده که گفته:
هر وقت حلال و حرام باشد ما در سند روایات سخت گیری می‌کنیم؛ ولی وقتی مطلب مربوط به ترغیب و ترهیب باشد (امور غیر الزامی مثل مستحبات و مکروهات) در بررسی سند آسان می گیریم.[292]
از روایت نایب چهارم (هر کس ادعای مشاهده نمود وی را تکذیب کنید) به خوبی روشن می‌شود که ادعای مشاهده به عنوان نماینده و نایب بودن مراد است؛ نه اینکه هیچ کس توفیق زیارت حضرت مهدی (عج) را در دوران غیبت کبری نداشته باشد، هرچند هیچ گونه ادعایی برای واسطه و نایب بودن را نداشته باشد. لذا روایت مربوط به جمکران، از قبیل قسم دوم است؛ یعنی، حسن بن مثله هیچ گونه ادعای نیابت و واسطه بودن برای حضرت مهدی (عج) را نکرده است ولذا ادعای او مورد قبول شیعیان و علمای آن زمان واقع گردید.[293]