واقع شدن زمين موقوفه در طرح

سؤال 870. ملك موقوفه اى با نظر توليت، تفكيك و قطعه بندى شده است و مقدارى از آن جزء شارع قرار گرفته است. در حال حاضر كل ملك، اعم از قطعات و شوارع، جز طرح حرم به حرم مى باشد. آيا مى توان براى شوارع مطالبه ى قيمت نمود؟

بسمه تعالى: هر نوع تصرف ضرورى در وقف كه موجب خروج رقبه از انتفاع آن شود، مستلزم پرداخت غرامت است و در اين قسمت شارع و غير شارع فرق نمى كند، البته با غرامت آن بايد زمينى مشابه آن خريدارى و وقف كنند. والله العالم

ايجاد جاده در زمين وقف براى تصرف بهتر

سؤال 871. زمينى وقف اولاد شده است. آيا مى توان براى سهولت در كار كشاورزى، جاده اى در اين زمين با اذن متولى احداث كرد؟

بسمه تعالى: در فرض سؤال، چنان چه ضرورت باشد بلامانع است; به شرطى كه هر زمان كه جاده قابل استفاده نبود، زمين موقوفه به اصل وقف برگردد. والله العالم

تبديل موقوفه به مثل آن

سؤال 872. آيا در صورت فروش موقوفه، بايد مماثل را خريدارى نمايد يا هر چه مصلحت است را مى توان خريدارى نمود؟

بسمه تعالى: تعيين موقوفه دوم بستگى به نحوه وقف دارد گاهى نظر واقف به حفظ عنوان است مانند مدرسه كه در آنجا علوم دينى تعليم شود و گاهى نظر واقف كمك كردن به موقوف عليهم است مانند وقف مغازه بر ايتام، در صورت نخست اقرب به نظر واقف را بايد در نظر گرفت و در صورت دوم انفع به حال موقوف عليهم را. والله العالم

شرط فروش در صورت احتياج موقوف عليهم

سؤال 873. در صورتى كه واقف شرط نموده كه اگر احتياج شديد براى موقوف عليهم يا واقف حاصل شد مال موقوفه را بفروشند آيا تمام ثمن به موقوف عليهم داده مى شود يا به مقدارى كه نياز آنها برطرف شود و مابقى مماثل خريدارى گردد؟

بسمه تعالى: تابع وقف نامه است هرگاه عبارت وقف نامه بر اين است كه نياز اجمالى مجوّز فروش همه است، همه را مى فروشند و اگر مجوز فروش به مقدار نياز است بايد به همان اكتفا كنند; در صورت مبهم بودن، بايد به مقدار نياز بفروشند. و اگر فروش قسمتى امكان پذير نباشد با فروش همه به مقدار رفع نياز به موقوف عليهم بدهند و با بقيه پول چيزى بخرند كه مناسب با محل وقف باشد. و الله العالم

گرو نگه داشتن سكه و زيور آلات و پرداختن مبلغى به عنوان وام

سؤال 874. برخى از بانك ها، سكه و زيور آلات ساخته شده از طلا را به عنوان گرو نگه مى دارند و در ازاى آن، مبلغى را به عنوان وام مى پردازند. آيا جايز است سكه و زيور آلات براى استفاده به اين صورت وقف شود؟

بسمه تعالى: هرگاه زيور آلات را به عنوان پشتوانه ى وام داده اند، وقف كردن آن صحيح نيست. زيرا اگر وام گيرنده موفق به بازپرداخت وام نشد، زيور آلات تملك مى شود ولى در غير اين مورد مى توان زيور آلات را براى استفاده در عروسى ها و امثال آنها وقف نمود. والله العالم

وقف پادشاه

سؤال 875. مدارسى كه از سوى شاهان گذشته وقف شده است آيا وقف آنها صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى: وقف مزبور صحيح است بايد طبق وقف نامه عمل شود. والله العالم

ارشد اولاد شامل توليت پسر و دختر مى شود

سؤال 876. توليت موقوفه اى كه از طرف واقف به اولاد ارشد و اعدل، بطناً بعد بطن واگذار شده است شامل پسر دختر نيز مى شود يا خير؟

بسمه تعالى: لفظ اولاد در وقف نامه پسر و دختر را دربرمى گيرد بنابراين پسر دختر نيز در صورتى كه شرايط توليت در آن جمع باشد مى تواند توليت وقف را به عهده بگيرد. والله العالم

بركنارى متولى وقف

سؤال 877. آيا مى توان متولّى موقوفه اى را بدون خيانت از دخالت در موقوفه مذكور منع كرد؟

بسمه تعالى: در فرض مسئله عزل متولى صحيح نيست و در صورت پديد آمدن اختلاف بايد به حاكم شرع مراجعه نمود. والله العالم

پرداخت نكردن اجاره مغازه موقوفه

سؤال 878. شخصى در منزل يا مغازه موقوفه زندگى يا كسب مى كند ولى اجاره موقوفه را نمى پردازد آيا درآمدى كه بدست مى آورد حلال است؟

بسمه تعالى: هر نوع تصرّفات خريد و فروش در آنجا حرام است و عقوبت الهى دارد ولى معاملات وى صحيح است. والله العالم

حق موافقت به انتقال در وقف

سؤال 879. آيا متولّى موقوفات مى تواند مبلغى تحت عنوان حق پذيره انتقالى يا حق موافقت به انتقال از فردى به فرد ديگر از متصرّف جديد بگيرد؟

بسمه تعالى: هرگاه مستأجر موقوفه بخواهد مورد اجاره خود را به ديگرى واگذار كند بايد با اجازه متولى وقف باشد در اين صورت اگر متولى وقف، اجازه خود را مشروط به اخذ مبلغى كند اشكال ندارد. والله العالم

وقف پول

سؤال 880. آيا وقف پول، اسناد تجارى و بهادار جايز است؟

بسمه تعالى: فقهاى مشهور، وقف پول را جايز نمى دانند، زيرا معتقدند كه در وقف بايد «عين» محفوظ بماند تا از منافع آن استفاده شود، در حالى كه در وقف پول، عين باقى نيست، ولى از نظر حقير در وقف يكى از دو شرط لازم است: 1. عين موقوفه محفوظ بماند و از درآمد آن استفاده شود; 2. ماليت موقوفه محفوظ بماند; يعنى به هيچ كس منتقل نشود و در وقف پول هر چند عين محفوظ نيست، ولى ماليت آن مطلقاً محفوظ است. زيرا نه فروخته مى شود و نه ارث مى برند، بلكه دست به دست مى گردند تا از منافعش استفاده كنند. والله العالم

مانع شدن از تعميرات موقوفه

سؤال 881. اگر اداره ى اوقاف مانع از تعميرات وانجام اصلاحات لازم در مدارس علميه شود و اين ممانعت ها منجر به رنج و زحمت طلاب شود، چگونه بايد عمل نمود؟

بسمه تعالى: در همه ى موقوفات، اعم از مدارس و غير مدارس، بايد بر طبق وقف نامه عمل شود و هر نوع ممانعت از تعمير كه مايه ى خرابى موقوفه يا ناراحتى ساكنان آن بشود، جايز نيست. والله العالم

محاسبه تورم در اجاره موقوفه

سؤال 882. شخصى در گذشته مغازه اى را وقف مسجد صاحب الزمان ـ عجل الله تعالى فرجه ـ به توليت حاج على، نسلاً بعد نسل نموده است كه به مبلغ هفتصد تومان اجاره داده شود. اكنون با توجه به افزايش قيمت، آيا آن مبلغ به قيمت روز محاسبه مى شود؟

بسمه تعالى: هرگاه ارزش مبلغ هفتصد تومان به مرور زمان بسيار پايين آمده، بايد به مقدار ارزش هفتصد تومانِ زمان وقف، وجه اجاره پرداخت شود. والله العالم

قبض در موقوفه اى كه در تحت اختيار موقوف عليه است

سؤال 883. اگر عين موقوفه، قبل از وقف، در تصرف «موقوفٌ عليه» باشد، آيا پس از وقف، قبض جديد لازم است؟

بسمه تعالى: قبض جديد لازم نيست. والله العالم

عدم تعيين متولى

سؤال 884. شخصى زمينى را وقف غسال خانه كرده، ولى متولى آن را معيّن نكرده است، آيا وقف محقق شده است؟

بسمه تعالى: اگر غسال خانه را تحويل كسى داده و در آنجا غسل ميت انجام داده اند، وقف محقق شده است و متولى را بايد حاكم شرع معيّن كند. والله العالم

تبديل زمين وقفى به جاده

سؤال 885. شهردارى براى رفع مشكل ترافيك و احداث اتوبان، بااراضى وقفى مواجه مى گردد، آيا مى توان اين اراضى را به جاده تبديل نمود؟

بسمه تعالى: هرگاه احداث اتوبان ضرورى باشد، آن قسمت از اراضى موقوفه كه در مسير اتوبان قرار مى گيرد با توافق متولى، به قيمت روز خريدارى و زمين مشابه آن، با همان هدف خريدارى و وقف مى شود. والله العالم

توليت وقف به عهده ارشد اولاد

سؤال 886. اگر كسى وصيت كند كه توليت وقف تا روزى كه زنده است، در اختيار خودش و پس از مرگش به دست كسى كه«ارشد» اولاد و نوه هايش است برسد به طورى كه با وجود طبقه ى اول، اگر «ارشد» در بين آنها نبود، «ارشد» طبقه ى دوم متولى باشد. منظور از «ارشد» چيست؟

بسمه تعالى: مقصود از «ارشد» كسى است كه توانايى فكرى و روحى و بالتبع توانايى جسمى او براى اداره ى موقوفه، بر طبق موازين شرع و وقف نامه، بيشتر از ديگران باشد. پس شخص«ارشد» در بين افراد طبقه ى متأخر، بر افراد غير ارشد طبقه ى متقدّم، مقدَّم است.

قرار دادن توليت مدرسه بر عالم شهر

سؤال 887. توليت مدرسه اى بر اساس وقف نامه به عالم شهر واگذار شده است. اگر عالم شهر اين منصب را به شخصى ديگر واگذار نمايد، آيا پس از وفات آن عالم، حق تصرف آن شخص باقى است؟

بسمه تعالى: متولى مى تواند در امور اجرايى و نظارت، فردى را وكيل خود قرار دهد، ولى تا وقتى كه متولى در قيد حيات است، وكيل او مى تواند كارها را صورت دهد و با مرگ موكِّل، وكالت باطل شده و حق تصرف ندارد. والله العالم

وقف بر اولاد ذكور نسلاً بعد نسل

سؤال 888. در وقف خاص اين عبارت آمده كه اولاد ذكور نسلاً بعد نسل از وقف استفاده ببرند. اكنون شخصى از يك طبقه مرده است، آيا فرزندان متوفى مى توانند از موقوفه استفاده كنند؟

بسمه تعالى: در صورتى كه در وقف نامه جمله ى «نسلاً بعد نسل» آمده باشد، مادامى كه از نسل پيشين فردى باقى است، از منافع موقوفه به اولاد كسى كه مرده است، نمى رسد. والله العالم

قبض موقوف عليه

سؤال 889. هرگاه «موقوفٌ عليه» قبل از قبض از دنيا برود و بطن دوم موجود باشد، آيا با قبض بطن دوم وقف لازم مى گردد؟

بسمه تعالى: قبض كردن بطن دوم كفايت مى كند. والله العالم

بيهوش شدن يا محجور شدن واقف قبل از قبض

سؤال 890. اگر واقف، چيزى را وقف كند، ولى قبل از آن كه«موقوفٌ عليهم» موقوفه را قبض كنند، شخص واقف بيهوش يا مجنون يا محجور شود. آيا در اين صورت وقف باطل مى شود؟

بسمه تعالى: «قبض» شرط تحقق هرگونه وقف است، و در مسجد با خواندن دو ركعت نماز و در گورستان با دفن يك ميت محقق مى شود. حال اگر قبل از قبض، واقف فاقدِ شرط شد وقف باطل مى شود. والله العالم

باقى ماندن فردى از يك طبقه موقوف عليهم

سؤال 891. 1. شخصى خانه اى را بر اولاد ذكور خود، نسل به نسل، وقف نموده و توليت آن را به اتقى و ارشد اولاد ذكور خود نسلاً بعد نسل قرار داده است و در حال حاضر از اولاد ذكور در طبقه ى دوم فقط يك نفر در قيد حيات مى باشد. آيا توليت، منحصر به همين فرد مى باشد؟

بسمه تعالى: 1. هرگاه از نسل دوم فقط يك نفر مرد باقى مانده باشد، توليت از آن اوست و اتقى(با تقواتر) بودن شرط نيست. 2. تا از نسل اوّل كسى هست، نوبت به نسل بعدى نمى رسد.3. در صورت ثبوتِ خيانت ابتدا ضم امين مى شود و اگر كفايت نكرد فرد ديگرى نصب مى گردد. والله العالم

قرار دادن توليت وقف به عهده اداره اوقاف

سؤال 892. پيرزنى يك باب منزل را وقف نمود و توليت آن را تا روزى كه زنده است به خود اختصاص داد و توليت صورى آن را پس از مرگ خود، به خاطر تنظيم سند، به اداره ى اوقاف واگذار كرد و مقرر شد پس از بازگشت برادرزاده ى شوهر از جبهه، توليت واقعى به وى منتقل شود. آي

بسمه تعالى: هرگاه دو شاهد عادل گواهى كنند كه متولى بعد از وفات خود برادرزاده ى شوهرش را متولى قرار داده و تنظيم سند صرفاً جنبه ى صورى داشته است، توليت او ثابت مى شود. در غير اين صورت به ظاهر وقف نامه بايد عمل كنند. والله العالم

حق پذيره در وقف

سؤال 893. مستأجر فعلى در زمين وقفى، با اجازه ى متولى ساختمانى ساخته و تمام حقوق مورد درخواست متولى را پرداخت كرده است. در شروط عقد اجاره نيز اشاره ى به «حق پذيره» نشده است. آيا متولى موقوفات مى تواند آن مستأجر را به پرداخت مبالغ چندين ميليون تومانى تحت ع

بسمه تعالى: بايد مطابق اجاره نامه ى نخست عمل شود. هر وقت مدت اجاره تمام شد، متولى وقف مى تواند آنجا را اجاره بدهد يا وجه اجاره را بالا ببرد. همچنين مى تواند در آغاز اجاره، مبلغى را به عنوان پذيره بگيرد كه مفادش اين است كه سرقفلى زمين، مال مستأجر است. والله العالم

تبديل وقف در صورت نياز

سؤال 894. زمينى با درختكارى پسته و يك ساعت آب وقف مسجد بوده است،سال گذشته به جهت برف و سرما، تمامى درختان از بين رفت و مسجد بودجه اى جهت مخارج خود را ندارد آيا مى توان زمين و آب را فروخته و تبديل به أحسن نمود؟

بسمه تعالى: تا آنجا كه امكان دارد بايد آب و زمين را كه وقف هستند حفظ بكنند و در اين راه مى توانيد با كارشناسان مذكره كنيد مثلاً با اجاره دادن آب براى مدتى زمين را زير كشت ببريد يا با فردى قرارداد ببنديد كه باغ را درختكارى كند و طى چند سال ميوه باغ مال مشترك باشد و همچنين راه هاى ديگرى كه افراد وارد با آن آشنا هستند، و اگر هيچ نوع راهى نباشد فقط مى توانيد بخشى از زمين را بفروشيد تا باقى مانده را آباد كنيد و همه اين كارها بايد زير نظر يك روحانى وارد به مسائل وقف انجام گيرد.والله العالم

وقف ده درصد از درآمد زمين

سؤال 895. كسى دو خروار زمين را به پسرش واگذار كرده كه هر سال، ده درصد از درآمد را خرج عزادارى اباعبدالله(عليه السلام)نمايد، آيا تمامى زمين وقف مى باشد يا خير؟ و در صورتى كه متولى كوتاهى نمايد وظيفه چيست؟

بسمه تعالى: ظاهر عبارت اين است كه اين شخص ده يك از آن باغ را در حال حيات خود وقف نموده است بنابراين يك دهم زمين وقف وبقيه ملك وارث است ووقف هم به صورت مشاع مى باشد; و متولى وقف بايد در حفظ آن، كوشا باشد و اگر مسامحه كرد مؤمنين بايد براى حفظ وقف اقدام نمايند. والله العالم

افراد جديد موقوف عليهم

سؤال 896. اگر فرد جديدى به افراد موقوف عليهم افزوده شود در صورتى كه موقوفه را اجاره داده باشند، آيا اجاره نسبت به مقدارى كه براى فرد جديد فضولى بوده، متوقف بر اجازه او است؟

بسمه تعالى: معمولاً در موقوفات متولى اجاره مى دهد و به وجود آمدن فرد جديد، عقد متولى را متزلزل نمى كند، ولى اگر خود بطن اول اجاره داده باشند، نسبت به سهم فرد جديد فضولى مى شود و با اجازه او مشكل برطرف مى شود. والله العالم

ادعاى توليت موقوفه

سؤال 897. چنانچه كسى توليت موقوفه اى را بدون مدرك ادعا نمايد، آيا عدالت وى مورد ترديد واقع نمى شود؟

بسمه تعالى: ادعاى فرد تا دليل قاطع بر كذب او نباشد، مخل به عدالت نيست و نداشتن مدرك، دليل دروغ بودن ادعا نيست. والله العالم

عدم پرداخت اجاره موقوفه و محاسبه تورم

سؤال 898. زمين موقوفه اى در اختيار شخصى تحت عنوان اجاره قرار داشته است كه در سال 1348 به جهت عدم پرداخت مبلغ اجاره، محكوم به پرداخت مبلغ اجاره مى گردد و از اموال وى، يك باب منزل به نفع موقوفه توقيف مى گردد و از طرفى اموال وى از جمله همين منزل از طرف ستاد

بسمه تعالى: پرداخت دِين اوقاف مقدّم بر همه ى چيز است; خواه با فروش آن خانه صورت بگيرد يا با اموال ديگرى كه مصادره شده است. در پرداخت دين اوقاف مقدار تورّم نيز بايد در نظر گرفته شود. والله العالم

اجاره دادن موقوفه قبل و بعد از وقف

سؤال 899. اگر واقف در حيات خود، مورد وقف را براى مدت معينى به كسى اجاره بدهد، آيا اين قرارداد اجاره صحيح است؟

بسمه تعالى: اجاره دادن قبل از وقف صحيح و وقف كردن پس از اجاره نيز صحيح است و وقف در اين مدت مسلوب المنفعه خواهد بود. اگر اجاره پس از وقف كردن باشد، وقف صحيح و اجاره باطل است، مگر آن كه واقف، شخصاً متولى وقف باشد و با رعايت شرايطى كه در وقف لحاظ شده، آن را اجاره بدهد و با هدف منافات نداشته باشد، در اين صورت صحيح است. والله العالم

وقف منافع

سؤال 900. آيا وقف برخى از منافع عين صحيح است؟

بسمه تعالى: وقف منافع صحيح نيست بايد متعلق وقف عين خارجى باشد يا همه يا قسمتى از آن به صورت مشاع، و يا اين غرض مقصود واقف حاصل مى شود. والله العالم

شخصيت حقوقى در مال موقوفه

سؤال 901. آيا براى مال موقوفه شخصيت حقوقى قائل شدن صحيح است؟

بسمه تعالى: در وقف، عين و ماليّت هر دو وقف است و نمى توان عينى را تبديل به عين ديگر كرد مگر در مواردى كه استثنا شده است ولى در شخصيت حقوقى مانند هلال احمر و نظائر آن ماليت متعلقات آن وقف است نه اعيان آن وقف، و لذا تبديل آن به عين ديگر در موارد مصلحت اشكالى ندارد. والله العالم

قبض در وقف

سؤال 902. در وقف قبض نيز لازم است؟

بسمه تعالى: در مواردى وقف از عقود است و در وقف قبض لازم است يا خود موقوف عليه قبض كند يا ولى او نه مثل وقف مسجد كه از قبيل تحرير ملك است. والله العالم

قصد قربت در وقف

سؤال 903. آيا در وقف قصد قربت معتبر است؟

بسمه تعالى: وقف بر دو قسم است گاهى وقف قربى و تقرّبى است و كلمه «وقف لله» در صيغه گفته مى شود و گاهى كار نيكوكارى است هر چند براى خدا نباشد و در قسم نخست مانند وقف مساجد و حسينيه ها بايد واقف قصد قربت كند. والله العالم